Θεωρείται «πατήρ της ελληνικής βιομηχανίας». Υπήρξε θεμελιωτής πολλών επιχειρήσεων, γεννήτορας μιας μεγάλης γενιάς επιχειρηματιών και κορυφαία προσωπικότητα της οικονομικής ζωής του τόπου. Ο Νικόλαος Κανελλόπουλος γεννήθηκε το 1864 στο Ζευγολατιό Αιγίου. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια Χημεία στο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης. Εκεί, στην πόλη της Ελβετίας, γνωρίστηκε και ανέπτυξε φιλικούς δεσμούς με άλλους νεαρούς Έλληνες φοιτητές, μεταξύ των οποίων οι Λεόντιος Οικονομίδης, Αλέξανδρος Ζαχαρίου, Λεωνίδας Αραπίδης και Αθανάσιος Παπαθεοδώρου Η ομάδα αυτή χημικών και μηχανικών, με κέντρο τον Νικόλαο, αποτέλεσε τον επονομαζόμενο «Κύκλο της Ζυρίχης», πρωτοστατώντας τα επόμενα χρόνια στην υλοποίηση των τεχνικών έργων και στη βιομηχανική ανάπτυξη της Ελλάδας. Οι επιστήμονες αυτοί, επιχειρηματίες στη συνέχεια στα πάτρια εδάφη, θεωρούνται ο μοχλός μεταφοράς των επιστημονικών και τεχνικών γνώσεων αλλά και της επιχειρηματικής κουλτούρας της ευρωπαϊκής Δύσης στην Ελλάδα των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.
Αφού εργάστηκε για ένα χρονικό διάστημα ως χημικός σε εργοστάσια της Γαλλίας, ο Κανελλόπουλος επέστρεψε στην Ελλάδα το 1891και επιδόθηκε άμεσα στο επιχειρείν. Με τον Επαμεινώνδα Χαρίλαο ίδρυσαν την Εταιρεία Ελαιουργίας και Σαπωνοποιίας «Χαρίλαος και Κανελλόπουλος» στην Ελευσίνα το 1892 και το 1898 την Οινοποιητική Εταιρεία «Χαρίλαος» (από το 1906 ως Ανώνυμος Εταιρεία Οίνων και Οινοπνευμάτων). Πρωτοστάτησε στην ίδρυση ή/και στη διεύθυνση πλείστων εταιρειών, που καλύπτουν σχεδόν το σύνολο των βιομηχανικών κλάδων: ενδεικτικά, «Χατζηκυριάκος, Ζαχαρίου & Σία» (1902), η οποία εξελίχθηκε στην Α.Ε. Τσιμέντων «Τιτάν» (1911), «Κεραμεικός» (1908), Ανώνυμος Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (ΑΕΕΧΠΛ, 1909), Ανώνυμος Βιομηχανική Εταιρεία «Βέρμιον»(1919), Εταιρεία Τεχνητής Μετάξης, «Ήφαιστος», Διεθνής Εταιρεία Μεταλλείων και Εμπορίας Μεταλλευμάτων, Εταιρεία Αυτοκινήτων «Αθηνά». Το όνομά του συνδέθηκε κυρίως με την ΑΕΕΧΠΛ, μία από τις μεγαλύτερες καθετοποιημένες βιομηχανικές μονάδες της χώρας (εκεί όπου δημιουργήθηκε το Ινστιτούτο Χημείας και Γεωργίας «Νικόλαος Κανελλόπουλος» το 1939), και ασφαλώς με την Α.Ε. Τσιμέντων «Τιτάν», την εύρωστη τσιμεντοβιομηχανία της χώρας, η οποία σήμερα έχει εξελιχθεί σε έναν όμιλο παγκόσμιας εμβέλειας. Χρημάτισε σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, συμμετείχε στη συγκρότηση της Τράπεζας Βιομηχανίας (1919) και διετέλεσε πρόεδρος Δ.Σ. των Σιδηροδρόμων του Ελληνικού Κράτους. Διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη συγκρότηση του ΣΕΒΒ (αργότερα ΣΕΒ), μετείχε στη διοικητική επιτροπή του για πολλά χρόνια και διετέλεσε πρόεδρός του από το 1911 έως το 1918, προσπαθώντας να κρατήσει συσπειρωμένο τον βιομηχανικό κόσμο και να προωθήσει τα φλέγοντα ζητήματά του σε περιόδους δύσκολους και σε συνθήκες πολέμου. Όμως, και στους κατοπινούς χαλεπούς κατοχικούς χρόνους θα αναλάμβανε επικεφαλής του Συνδέσμου (Φεβρουάριος – Ιούλιος 1944) ο μικρότερος αδελφός του, ο Άγγελος Κανελλόπουλος (1869-1946), ο οποίος, εκτός από την πολιτική του δράση μεσοπολεμικά, συνεργάστηκε, με το πέρας των εμπορικών σπουδών του στη Μασσαλία, με τον Νικόλαο, συμμετέχοντας στις μεγάλες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες του τελευταίου. Και δεν θα ήταν η μόνη φορά που η οικογένεια θα «τροφοδοτούσε» –και θα συνέχιζε να «τροφοδοτεί»– την ηγεσία του ΣΕΒ. Ο γιος του Άγγελου και ο ανιψιός του Νικόλαου, ο Λεωνίδας Κανελλόπουλος (1905 – 1979), με σπουδές στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στο Πολυτεχνείο του Μονάχου και ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους της δεύτερης γενιάς που ακολούθησε και διηύρυνε την πλούσια οικογενειακή επιχειρηματική παράδοση, αναδείχθηκε στην προεδρία του Συνδέσμου κατά τη διετία 1960-1962· ήταν ακριβώς η στιγμή που οι συζητήσεις για την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας είχαν κορυφωθεί και, επομένως, ο επιχειρηματικός κόσμος θα έπρεπε –και συλλογικά– να συντονίσει τον βηματισμό του με νέα δεδομένα και συνθήκες.
Κύρια επιτεύγματα
- Αποκλήθηκε «πατήρ της ελληνικής βιομηχανίας» και υπήρξε κεντρική μορφή του «Κύκλου της Ζυρίχης»
- Ίδρυσε ή διηύθυνε πλήθος εταιρειών σε όλους σχεδόν τους βιομηχανικούς κλάδους
- Συνέδεσε το όνομά του με την ΑΕΕΧΠΛ και την Τσιμεντοβιομηχανία «Τιτάν», όμιλο σήμερα παγκόσμιας εμβέλειας
- Διετέλεσε πρόεδρος του ΣΕΒΒ (ΣΕΒ) από το 1911 έως το 1918
- Σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος και πρόεδρος Δ.Σ. των Σιδηροδρόμων του Ελληνικού Κράτους
- Γεννήτορας μεγάλης οικογενειακής επιχειρηματικής παράδοσης που τροφοδότησε επί γενιές την ηγεσία του ΣΕΒ
