Οι περισσότεροι τον γνωρίσαμε ως πρωθυπουργό της Ελλάδας το 1989, σε προχωρημένη ηλικία, αυτό όμως ήταν ένα μόνο -ίσως όχι το σημαντικότερο- από τα αξιώματα που κατείχε στη ζωή του ο σπουδαίος αυτός οικονομολόγος, ο ισορροπιστής των εισροών και των εκροών, ο μάγος των αριθμών, των ποσοστών, των αναλύσεων και, φυσικά, των οικονομικών προβλέψεων
Ο Ξενοφών Ζολώτας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1904. Φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στις οικονομικές και πολιτικές επιστήμες στην Εμπορική Σχολή της Λειψίας (όπου αναγορεύτηκε διδάκτορας το 1926) και στη Νομική Σχολή του Παρισιού. Το 1928 -σε ηλικία μόλις 24 ετών- εκλέχτηκε υφηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τον ίδιο χρόνο εκλέχτηκε τακτικός καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το 1931 τακτικός καθηγητής στην αντίστοιχη έδρα της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου δίδαξε μέχρι την παραίτησή του, το 1968. Από το 1946 μέχρι το 1967 ήταν εκδότης της Επιθεωρήσεως Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών. Το ογκώδες και πολύγλωσσο επιστημονικό συγγραφικό του έργο αφορά σε ζητήματα οικονομικής θεωρίας και οικονομικής πολιτικής, όπως επίσης και κοινωνικής, νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Ο Ζολώτας διετέλεσε μέλος του Ανωτάτου Οικονομικού Συμβουλίου (1932), αρχηγός της Ελληνικής Αντιπροσωπίας στο Οικονομικό Συμβούλιο της Βαλκανικής Συνεννοήσεως (1934-1939), πρόεδρος Δ.Σ. της Αγροτικής Τράπεζας (1936-1939), συνδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος μετά την απελευθέρωση (1944-1945), μέλος Δ.Σ. της UNRRA (1946), διοικητής για την Ελλάδα στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (1946-1967 και 1974-1981). Επίσης, συμμετείχε ως μέλος στην Ελληνική Αντιπροσωπία στα Ηνωμένα Έθνη (1948-1953), ενώ υπήρξε αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην Οικονομική Επιτροπή της Ευρώπης (1949-1953), μέλος, από το 1950, της Διεθνούς Εταιρείας Οικονομικών Επιστημών και από το 1980 επίτιμος πρόεδρός της, και μέλος της Νομισματικής Επιτροπής (1950-1955).
Ανέλαβε δις το υπουργείο Συντονισμού (το 1952 στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Δημητρίου Κιουσόπουλου και το 1974 στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή). Το σημαντικότερο από τα δημόσια αξιώματα που υπηρέτησε, αυτό με το οποίο έχει συνδεθεί το όνομά του, είναι αυτό του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος σε δύο θητείες: 1955-1967 και 1974-1981. Η πρώτη περίοδος της θητείας του συμπίπτει με την περίοδο ανοικοδόμησης της χώρας. Ο Ξ. Ζολώτας και η Τράπεζα της Ελλάδος πέτυχαν την εγκαθίδρυση νομισματικής ισορροπίας, η οποία αποτελούσε προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη που είχε ανάγκη και τελικά κατάφερε να πετύχει η Ελλάδα. Είναι γνωστό πως εκείνη την περίοδο η Ελλάδα κατάφερε να πετύχει έναν πρωτοφανή, ακόμα και για τα διεθνή δεδομένα, ρυθμό ανάπτυξης του ΑΕΠ. Η δεύτερη θητεία του Ξ. Ζολώτα στην Τράπεζα της Ελλάδος συμπίπτει αφενός μεν με την περίοδο των πετρελαϊκών κρίσεων, που αύξησαν κατακόρυφα την αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές, αφετέρου δε με την προετοιμασία της Ελλάδας για την ένταξή της στην οικονομικά ασφαλή ΕΟΚ. Στο πλαίσιο αυτό, η ΤτΕ και ο Ξ. Ζολώτας υπηρέτησαν την πολιτική χρηματοδότησης των κρατικών ελλειμμάτων, που ήταν την περίοδο εκείνη κεντρική πολιτική επιλογή όλων των ελληνικών κυβερνήσεων. Διετέλεσε επίσης επίτιμος διοικητής της ΤτΕ, μέλος της Επιτροπής των «Τεσσάρων Σοφών» για την αναδιοργάνωση του ΟΕΟΣ σε ΟΟΣΑ (1960) και μέλος της Επιτροπής για τη Νομισματική Ένωση της Ευρώπης (από το 1986). Ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ελλάδας από τις 23 Νοεμβρίου 1989 έως τις 11 Απριλίου 1990. Είχε τιμηθεί με παράσημα και διακρίσεις σε Ελλάδα, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και αλλού. Το 1952 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα των Οικονομικών Επιστημών. Ο Ξενοφών Ζολώτας απεβίωσε στις 10 Ιουνίου 2004, σε ηλικία 100 ετών.
Κύρια επιτεύγματα
- Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος σε δύο θητείες (1955-1967 και 1974-1981)
- Επίτευξη νομισματικής ισορροπίας που στήριξε την οικονομική ανάπτυξη της μεταπολεμικής Ελλάδας
- Τακτικός καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Αθηνών
- Πρωθυπουργός της Ελλάδας (1989-1990)
- Τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα των Οικονομικών Επιστημών (1952)
- Διοικητής για την Ελλάδα στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο
