Αν και ξεκίνησε από την επιστήμη της Νομικής, ο Επαμεινώνδας Χαρίλαος βρέθηκε στην πρώτη γενιά των Ελλήνων επιχειρηματιών, αυτών που έθεσαν τα θεμέλια για τις κορυφαίες εταιρείες των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Στα διοικητικά συμβούλια βιομηχανιών, τραπεζών και ασφαλιστικών επιχειρήσεων, στις έδρες ανωτάτων σχολών αλλά και στα υπουργικά συμβούλια των κυβερνήσεων της εποχής του υπήρχε πάντοτε μια θέση για αυτόν τον λαμπρό νομικό και… χημικό, πρώτα απ’ όλα όμως γεννημένο επιχειρηματία. O Επαμεινώνδας Χαρίλαοςmγεννήθηκε στο Γαλάτσι της Ρουμανίας το 1874, αλλά πέντε χρόνια μετά η οικογένειά του, με καταβολές από την Αίνο της Θράκης, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Αν και καταγόταν από εύρωστη οικονομικά οικογένεια λόγω των εμπορικών ενασχολήσεών της στη Σμύρνη και στη Ρουμανία, ο πατέρας του απώλεσε σχεδόν το σύνολο της περιουσίας του στα Λαυρεωτικά. Έτσι, ο νεαρός Επαμεινώνδας φοιτούσε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ταυτόχρονα εργαζόταν στην Τράπεζα Βιομηχανικής Πίστεως της Ελλάδος. Παρ’ όλες τις δυσχέρειες, συνέχισε τις σπουδές του στην Ευρώπη· εκεί όμως αποφάσισε να διευρύνει το επιστημονικό του πεδίο, λαμβάνοντας πτυχίο χημικού, και να ασχοληθεί με τη βιομηχανία. Επιστρέφοντας στην πατρίδα, συνεργάστηκε με τον νεαρό τότε Νικόλαο Κανελλόπουλο, με τον οποίο μοιράζονταν το ίδιο όραμα για τη δημιουργία «επιστημονικώς ωργανωμένων βιομηχανιών». Ως εκ τούτου, ίδρυσαν από κοινού την εταιρεία «Ε. Χαρίλαος και Ν. Κανελλόπουλος» το 1892, εξαγοράζοντας το σαπωνοποιείο-ελαιουργείο «Χαριλάου και Ράλλη» στην Ελευσίνα. Με έναν άλλο εκπρόσωπο του «Κύκλου της Ζυρίχης», τον Λεόντιο Οικονομίδη, σύστησαν επίσης στην Ελευσίνα την οινοποιητική εταιρεία «Ε. Χαρίλαος και Σία» το 1898.
Πρωτοστάτησε στη συγκρότηση της δυναμικής Ανωνύμου Ελληνικής Εταιρείας Οίνων και Οινοπνευμάτων το 1906 (που αποτελούσε μετεξέλιξη της πρωτοποριακής οινοποιητικής εταιρείας των Αριστόβουλου Ζάννου και Εμμανουήλ Ρως, ιδρυμένης το 1884). Και ο μακρύς κατάλογος των συμμετοχών του Χαρίλαου θα συνεχιζόταν: Ανώνυμος Ασφαλιστική Εταιρεία «Πρώτη» (1918) και «Πρώτη» Οικοδομική Εταιρεία Θεσσαλονίκης (1919), Γεωργική Βιομηχανία Α.Ε. (1918), Τράπεζα Βιομηχανίας (1919), Α.Ε. Σιδηροδρόμων Μακεδονίας (1920), Ψυγεία Πειραιώς και Ψυγεία Θεσσαλονίκης (1920), Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος (μετείχε στο πρώτο διοικητικό συμβούλιό της το 1929), Α.Ε. Γεωργική Εταιρεία Λεσίνι (ιδρύθηκε το 1934 και ανέλαβε την αποξήρανση του έλους Λεσίνι στον Αστακό και τη γεωργική εκμετάλλευση της νεοαποκαλυφθείσας έκτασης), Ανώνυμος Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων (συμμετείχε στη διεύθυνση μετά τον θάνατο του Κανελλόπουλου το 1936). Από τα ιδρυτικά στελέχη του ΣΕΒΒ το 1907, υπήρξε μέλος ή και αντιπρόεδρος της διοίκησης έως και το τέλος της ζωής του. Επίσης, μετείχε στη συγκρότηση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών (ΕΒΕΑ) το 1919, του οποίου διετέλεσε και πρώτος πρόεδρος. Συνέβαλε στην ίδρυση της Ενώσεως Εμπορικών και Βιομηχανικών Επιμελητηρίων της Ελλάδος και της Ελληνικής Επιτροπής του Διεθνούς Επιμελητηρίου στο Παρίσι. Χρημάτισε υπουργός Επισιτισμού και Αυτάρκειας στην κυβέρνηση Σπυρίδωνα Λάμπρου (1917) και επικεφαλής του Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων (1922). Σημαντική επίσης ήταν η συμβολή του και στην προώθηση των εκπαιδευτικών ζητημάτων της εποχής. Εξελέγη το 1924 τακτικός καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Εμπορικών Επιστημών (το σημερινό Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών) για το μάθημα της βιομηχανικής πολιτικής, ενώ ανέλαβε τα καθήκοντα προέδρου του Δ.Σ. του Κολλεγίου Αθηνών το 1925. Στις πρωτοβουλίες του εντάσσονται η συγκρότηση και η λειτουργία της Σχολής Βιομηχανικών Σπουδών (το σημερινό Πανεπιστήμιο Πειραιά), στην οποία δίδασκε Ιστορία της Βιομηχανίας και του Εμπορίου μέχρι τον θάνατό του το 1947. Αν κάτι θυμίζει σήμερα αυτόν τον πολυεπιχειρηματία με την πολυσχιδή, πρωταγωνιστική δράση στην οικονομική ζωή του τόπου, είναι η περιοχή Χαριλάου της Θεσσαλονίκης. Μετά την καταστροφική πυρκαγιά της πόλης το 1917 και λόγω του στεγαστικού προβλήματος που είχε προκύψει, αγόρασε μέσω της «Πρώτης» Οικοδομικής Εταιρείας Θεσσαλονίκης που είχε συστήσει, την έκταση των νοσοκομειακών συγκροτημάτων του γαλλικού στρατού και σταδιακά ανήγειρε εκεί οικήματα προς πώληση, δημιουργώντας τον πρώτο πυρήνα του συνοικισμού. Ο Χαρίλαος πολλάκις αρεσκόταν να επαναλαμβάνει στις συζητήσεις του ότι είχε γεννηθεί την ίδια ημερομηνία με τον Winston Churchill και ότι τις επιτυχίες του όφειλε «εις την συστηματικήν και επίμονον εργασίαν» του. Και όπως έλεγαν άνθρωποι που τον γνώρισαν: «Το πάθος των έργων ήτο το πάθος της υπάρξεώς του».
Κύρια επιτεύγματα
- Συνίδρυσε το 1892 την εταιρεία «Ε. Χαρίλαος και Ν. Κανελλόπουλος», εξαγοράζοντας το σαπωνοποιείο-ελαιουργείο στην Ελευσίνα
- Πρωτοστάτησε στη συγκρότηση της Ανωνύμου Ελληνικής Εταιρείας Οίνων και Οινοπνευμάτων το 1906
- Από τα ιδρυτικά στελέχη του ΣΕΒΒ το 1907 και πρώτος πρόεδρος του ΕΒΕΑ (1919)
- Χρημάτισε υπουργός Επισιτισμού και Αυτάρκειας (1917) και επικεφαλής του Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων (1922)
- Δημιούργησε τον πρώτο πυρήνα του συνοικισμού Χαριλάου Θεσσαλονίκης μέσω της «Πρώτης» Οικοδομικής Εταιρείας
- Τακτικός καθηγητής βιομηχανικής πολιτικής (1924) και πρόεδρος Δ.Σ. του Κολλεγίου Αθηνών (1925)
