Το κεχριμπαρένιο απόσταγμα Μεταξά είναι ένα από τα ελάχιστα ελληνικά επώνυμα προϊόντα και οπωσδήποτε το σημαντικότερο ποτό, που ξεπέρασε από νωρίς τα σύνορα της ελληνικής επικράτειας και αποτέλεσε –και εξακολουθεί να αποτελεί– γευστικό και αισθητικό «πρεσβευτή» της χώρας στα πέρατα της οικουμένης. Ο Σπυρίδων Μεταξάς γεννήθηκε στην Εύβοια το 1848, με καταγωγή από τα Ψαρά και καταβολές από οικογένεια εμπόρων μεταξιού – από αυτήν την ενασχόληση φέρεται πως προήλθε και το όνομα «Μεταξάς». Το 1885, αφού δραστηριοποιήθηκε σε διαφόρους εμπορικούς τομείς (διέθετε και ταβέρνα), αποφάσισε να δημιουργήσει μια επιχείρηση παραγωγής ποτών από απόσταγμα σταφυλιού, εμπνεόμενος από τα ανάλογα γαλλικά της εποχής εκείνης. Συνδυάζοντας γλυκά μοσχάτα κρασιά με παλαιωμένα αποστάγματα κρασιού και βότανα, δημιούργησε την πρωτότυπη συνταγή που τον έκανε διάσημο. Η επιχείρηση ιδρύθηκε το 1888 στον Πειραιά. Ο Σπυρίδων συνεργάστηκε με τον αδελφό του Ηλία, επενδύοντας από κοινού 100.000 δραχμές για την ίδρυση ομόρρυθμης βιομηχανικής εταιρείας με αρχική επωνυμία Σπυρίδων & Ηλίας Α. Μεταξάς. Ο «Σαλαμινομάχος», σύμβολο ηρωισμού για τους Έλληνες, έγινε το έμβλημα του οίκου Μεταξά παραπέμποντας στο πρωτοπόρο πνεύμα του Σπυρίδωνα – λέγεται πως το εμπνεύστηκε ο ίδιος ο ιδρυτής από αρχαίο μετάλλιο που ανακαλύφθηκε κατά τις εργασίες ανέγερσης του αποστακτηρίου του στον Πειραιά.
Το 1893 στο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας εισήλθε και ο νεότερος αδελφός των Μεταξά, ο Αλέξανδρος, με την κονιακοποιία να προσαρμόζει την επωνυμία της στο νέο εταιρικό σχήμα: Σ. & Η. & Α. Μεταξάς. Η εξέλιξη του επιχειρηματικού οράματος που είχε ο Σπυρίδων Μεταξάς ήταν εντυπωσιακή: η εταιρεία του αναδείχθηκε γοργά σε μία από τις κορυφαίες ποτοποιίες της Ελλάδας με σπουδαία εξαγωγική δραστηριότητα. Το προϊόν της έγινε γρήγορα γνωστό στις παροικίες του ελληνισμού σε όλη την τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία, αλλά και στη Ρωσία και στην Αίγυπτο, σε ευρωπαϊκές χώρες με παράδοση στην αποσταγματοποιία, ακόμα και στις Ηνωμένες Πολιτείες (οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ξεκίνησαν το 1900). Στις αρχές του 20ού αιώνα το κονιάκ. Μεταξά ήταν ήδη ένα αναγνωρίσιμο εθνικό προϊόν και είχε αποσπάσει σημαντικές εγχώριες και διεθνείς βραβεύσεις, χάρη και στην πρωτοπορία των αδελφών Μεταξά σε θέματα διαφήμισης και προώθησης του αυθεντικού ποτού τους. Ο ιδρυτής της βιομηχανίας Σπυρίδων Μεταξάς πέθανε το 1909 και τη θέση του στην ηγεσία του οίκου έλαβε η σύζυγός του Δέσποινα, το γένος Ανδρέα Μοναρχίδη. Ήταν η εποχή που η πειραϊκή βιομηχανία επαναπροσδιορίστηκε και νομικά: ομόρρυθμοι εταίροι το 1910 ήταν ο Ηλίας Μεταξάς, η Δέσποινα και η Αγγελική Μεταξά, σύζυγος του Αλέξανδρου. Διαχειριστές ορίστηκαν ο Ηλίας και η Δέσποινα, η οποία διηύθυνε δυναμικά την επιχείρηση· υπήρξε δε από τις πρώτες γυναίκες-μέλη του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς (ΕΒΕΠ). Επί των ημερών της σημειώθηκε εντυπωσιακή εξαγωγική ανάπτυξη: το 1916, προ της ποτοαπαγόρευσης, 36.000 κιβώτια κονιάκ ταξίδευσαν στην Αμερική. Στη συνέχεια ανέλαβε η δεύτερη γενιά, οι τρεις γιοι της Δέσποινας Μεταξά, οι Άγγελος, Ανδρέας και Γιώργος.
Τα δύο παιδιά του Ανδρέα Μεταξά, ο Ηλίας –ως «Chief Blender» έφερε την ευθύνη για τη διατήρηση της ιστορικής γεύσης του ποτού– και ο Σπύρος, αποτέλεσαν την τρίτη γενιά της ποτοποιίας, απογειώνοντας το μπράντι με στρατηγικές προώθησης ακόμη και σε παγκόσμιες αθλητικές συναντήσεις – τότε και η ονομασία του Μεταξά «ιπτάμενον μπράντυ», λόγω της αερογέφυρας που δημιουργήθηκε για τη μεταφορά του στις ΗΠΑ, προκειμένου να καλύψει τη ραγδαία αυξανόμενη ζήτηση. Το δε 1963, το έτος που η εταιρεία έγινε ανώνυμη, ο σχεδιαστής Γιάννης Τσεκλένης σχεδίασε το διάσημο μπουκάλι του Μεταξά Επτά Αστέρων στο σχήμα αρχαίου αμφορέα. Έτος-σταθμός για την εταιρεία υπήρξε το 1968, όταν μετεστεγάστηκαν το εργοστάσιο και οι εγκαταστάσεις παλαίωσης και αποθήκευσης από τον Πειραιά στην Κηφισιά. Τα επόμενα χρόνια πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες επενδύσεις μηχανολογικού εξοπλισμού, η παραγωγή και οι εξαγωγές ενισχύθηκαν, με την ελληνική Σ. & Η. & Α. Μεταξάς να συμπεριλαμβάνεται στις 100 μεγαλύτερες εταιρείες της διεθνούς αγοράς οινοπνευματωδών ποτών το 1988. Έκτοτε, η 100ετής πλέον επιχείρηση πέρασε σε πολυεθνικά χέρια, για να ενταχθεί, από το 2000, στον Όμιλο Rémy Cointreau.
Κύρια επιτεύγματα
- Δημιούργησε την πρωτότυπη συνταγή του κονιάκ Μεταξά συνδυάζοντας μοσχάτα κρασιά, παλαιωμένα αποστάγματα και βότανα
- Ίδρυσε το 1888 στον Πειραιά μία από τις κορυφαίες ποτοποιίες της Ελλάδας με σπουδαία εξαγωγική δραστηριότητα
- Καθιέρωσε τον «Σαλαμινομάχο» ως διαχρονικό έμβλημα του οίκου Μεταξά
- Πρωτοπόρησε στη διαφήμιση και προώθηση, καθιστώντας το προϊόν αναγνωρίσιμο εθνικό προϊόν διεθνώς
- Επέκτεινε τις εξαγωγές σε Οθωμανική Αυτοκρατορία, Ρωσία, Αίγυπτο, Ευρώπη και ΗΠΑ (από το 1900)
