Υπήρξε μεταξύ αυτών που ανέπτυξαν και προώθησαν την ελληνική αλευροβιομηχανία, παραλαμβάνοντας τα ηνία μιας ιστορικής επιχείρησης στηΘεσσαλονίκη, ενώ δεν δίστασε να αναλάβει σημαντικές θεσμικές θέσεις τους χαλεπούς χρόνους της Κατοχής, με τη χώρα να δοκιμάζεται σκληρά σε όλα τα επίπεδα. Ο Κοσμάς Πανούτσος, από το Κρανίδι Αργολίδας, καταγόταν από εύπορη οικογένεια με επιχειρηματική εμπειρία. Ο πατέρας του Γεώργιος ήταν έμπορος σιτηρών και πλοιοκτήτης. Οι πέντε γιοι του, Κοσμάς, Βασίλειος, Νικόλαος, Δήμος και Ιωάννης, ξεκίνησαν την επαγγελματική τους σταδιοδρομία από τις οικογενειακές ενασχολήσεις. Το 1905, σε συνεργασία με τους Δέδε και Προυσιάνο, ίδρυσαν την αλευροβιομηχανία «Πανούτσος – Προυσιάνος – Δέδες». Αν και η βιομηχανία τους διέθετε εντυπωσιακές εγκαταστάσεις στον Πειραιά, πωλήθηκε το 1912. Από το λιμάνι της χώρας οι αδελφοί Πανούτσου στράφηκαν προς Βορρά. Βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη το 1925 και, μαζί με άλλους κεφαλαιούχους, εξαγόρασαν την Ανώνυμο Βιομηχανική και Εμπορική Εταιρεία Θεσσαλονίκης (μετεξέλιξη της εμβληματικής εταιρείας «Αλλατίνη», η οποία οφείλει το όνομά της στην ιταλική εβραϊκή οικογένεια που έφθασε από το Λιβόρνο στη Θεσσαλονίκη στα τέλη του 18ου αιώνα). Ο Κοσμάς ανέλαβε την προεδρία του Δ.Σ. από το 1926, έτος που η επιχείρηση εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις προθέσεις της εταιρείας εντασσόταν όχι μόνο η διαχείριση του αλευρόμυλου και του κεραμοποιείου, αλλά και ευρύτερα η ανάληψη βιομηχανικής, εμπορικής ή και τραπεζικής δράσης. Με ηγήτορα τον Κοσμά, η εταιρεία προχώρησε σε αναβάθμιση με εξοπλισμό σύγχρονης τεχνολογίας και επέκταση. Έτσι, αναδείχθηκε σε μια από τις ακμαίες αντίστοιχες βιομηχανίες της Βαλκανικής. Παράλληλα, τα αδέλφια επεδίωξαν να ισχυροποιήσουν την παρουσία τους στον κλάδο της αλευροβιομηχανίας μετέχοντας από το 1933 στην Α.Ε. «Κυλινδρόμυλοι Αθηνών». Ταυτόχρονα με την επιχειρηματική του δράση, ο Κοσμάς Πανούτσος, που ήταν στενός φίλος του Ελευθέριου Βενιζέλου, μετείχε ενεργά στους συλλογικούς φορείς του βιομηχανικού κόσμου. Διετέλεσε πρόεδρος του ΕΒΕΠ (1929 – 1933) και μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου επί σειρά ετών, αναλαμβάνοντας την ηγεσία του τη δύσκολη περίοδο 1939 – 1943.
Ενόσω διαρκούσε ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος, ως πρόεδρος του ΣΕΒΒ διαβεβαίωνε ότι προπάντων οι βιομήχανοι δεν θα υστερούσαν «εις υλικάς και ηθικάς θυσίας προς τας οικογενείας των στρατευθέντων και τας ασθενεστέρας οικονομικάς τάξεις». Μετά δε τη γερμανική εισβολή, επικέντρωσε τις προσπάθειές του κυρίως στην αντιμετώπιση της τεράστιας έλλειψης τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης. Συμμετείχε τον Οκτώβριο 1941 στην ειδική Επιτροπή του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού που θα διαχειριζόταν την αποστολή τροφίμων στην Ελλάδα από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό μέσω Τουρκίας, μεριμνώντας και για τα εργατικά συσσίτια των βιομηχανιών. Θέλοντας να συνεισφέρει στην ανακούφιση και επιβίωση του ελληνικού λαού τον τρομερό χειμώνα του 1941-1942, κατόρθωσε λόγω της ιδιότητάς του στον ΣΕΒΒ να αναχωρήσει για την Ελβετία με σκοπό να έλθει σε επαφή με τους Συμμάχους και να εξασφαλίσει την αποστολή των αναγκαίων στη χειμαζόμενη Ελλάδα. Πέθανε στην Ελβετία το 1945. Η απώλεια του επικεφαλής έφερε στο προσκήνιο της Βιομηχανικής και Εμπορικής Εταιρείας Θεσσαλονίκης τις δύο κόρες του Κοσμά Πανούτσου και της Σοφίας Φινοπούλου, τη Μαριέττα Μάνου και την Ειρήνη Βραχνού.
Πρώτες προτεραιότητές τους –σημειώνεται ότι η Μαριέττα εκτελούσε χρέη γενικής διευθύντριας– ήταν η ισχυροποίηση του μετοχικού χαρτοφυλακίου τους και η προσαρμογή στις απαιτήσεις των καιρών. Παρά τις δυσκολίες και την ολοσχερή καταστροφή του αλευρόμυλου από πυρκαγιά, δεν αποθαρρύνθηκαν. Το 1952, αφού εξασφάλισαν δανειοδότηση από το εξωτερικό, προχώρησαν στην ανέγερση νέου, εξοπλισμένου με σύγχρονα τεχνολογικά μέσα αλευρόμυλου, που τέθηκε σε λειτουργία σε μόλις τρία χρόνια. Αν και η εταιρεία είχε αποδειχτεί εξαιρετικά ανθεκτική τη δεκαετία του 1950, την επόμενη οι δρόμοι των δύο αδελφών θα διαχωρίζονταν: το 1963 ο αλευρόμυλος πέρασε στην κυριότητα της Μαριέττας Μάνου και μετονομάστηκε σε Ανώνυμος Βιομηχανική και Εμπορική Εταιρεία «Αλλατίνη» (Αλλατίνη Α.Ε. από το 1967, εποχή που δραστηριοποιήθηκε και η τρίτη γενιά με τον Στέφανο Μάνο), ενώ το κεραμοποιείο περιήλθε στον έλεγχο της Ειρήνης Βραχνού υπό την επωνυμία «Κεραμεία Αλλατίνη» Ανώνυμος Βιομηχανική, Εμπορική, Τεχνική Εταιρεία. Στο εξής, οι δύο ανεξάρτητες πια επιχειρήσεις θα ακολουθούσαν βίους παράλληλους, αλλά σε διαφορετικά πεδία και με νέα δεδομένα. Ύστερα από μια καθ’ όλα περιπετειώδη διαδρομή που εκκινεί από τον 19ο και καταλήγει με διάφορες ιδιοκτησιακές αλλαγές στον 21ο αιώνα, το συγκρότημα Μύλων «Αλλατίνη», το μεγαλύτερο μέρος του οποίου έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο από το 1991 ως χαρακτηριστικό δείγμα της τότε βιομηχανικής αρχιτεκτονικής και της σημασίας του στην οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου, αναμένει σήμερα τις αποφάσεις και τους σχεδιασμούς εκείνους για το πέρασμά του σε μια νέα εποχή στα χέρια πλέον του επιχειρηματία Πρόδρομου Μαυρόπουλου.
Κύρια επιτεύγματα
- Συνίδρυσε το 1905 την αλευροβιομηχανία «Πανούτσος - Προυσιάνος - Δέδες» με εγκαταστάσεις στον Πειραιά
- Ανέλαβε το 1926 την προεδρία του Δ.Σ. της εταιρείας «Αλλατίνη» στη Θεσσαλονίκη, την οποία ανέδειξε σε μία από τις ακμαίες βιομηχανίες της Βαλκανικής
- Διετέλεσε πρόεδρος του ΕΒΕΠ (1929-1933) και ηγέτης του ΣΕΒΒ (1939-1943)
- Συμμετείχε το 1941 στην Επιτροπή του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού για την αποστολή τροφίμων στην κατεχόμενη Ελλάδα
- Μετέβη στην Ελβετία για να εξασφαλίσει από τους Συμμάχους αποστολή τροφίμων στη χειμαζόμενη Ελλάδα
