Έμπορος και βιομήχανος, από τους πρωτεργάτες της ελληνικής βιομηχανικής ανάπτυξης και από τους κορυφαίους Έλληνες επιχειρηματίες, υπήρξε σημαντικός τόσο στον κλάδο που υπηρέτησε, όσο και στον γενικότερο δημόσιο βίο, καταλαμβάνοντας σημαντικές θεσμικές θέσεις. Ο Ηλίας Πουλόπουλος γεννήθηκε στην Καρύταινα το 1850 και καταγόταν από εύπορη οικογένεια. Κατοπινές οικονομικές δυσκολίες, ωστόσο, σε συνδυασμό με το ανήσυχο πνεύμα του, οδήγησαν το νεαρό αγόρι στην Καλαμάτα, όπου ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του ως υπάλληλος σε εμπορικό κατάστημα συγγενών του. Σε ηλικία 20 ετών ίδρυσε τη δική του εμπορική επιχείρηση υφασμάτων και γενικώς «ειδών μανιφατούρας», κατακτώντας μέσα σε λίγα χρόνια την αγορά της Καλαμάτας. Το 1883 αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη του στην πρωτεύουσα, αφήνοντας στα αδέλφια του την επιχείρησή του. Αρχικά ασχολήθηκε με το εμπόριο καπέλων, τα οποία εισήγαγε από την Ευρώπη και πωλούσε από το εμπορικό του κατάστημα στο κέντρο της Αθήνας. Όμως ο Πουλόπουλος είχε και άλλα μεγαλεπήβολα σχέδια: θέλησε να περάσει και στην παραγωγή. Με τη συνδρομή του Γεώργιου Παπασπυρόπουλου, αδελφού της γυναίκας του, και του Σακάνη, που γνώριζε την τέχνη της πιλοποιίας, δημιούργησε ένα μικρό «ατμοεργοστάσιον ψιαθίνων πίλων» το 1886. Εκεί κατασκευάζονταν και «πίλοι ελαφρότεροι διά την εργατικήν και γεωργικήν τάξιν», καθώς και «πηλήκια διά μικρά παιδιά […] μη υστε- ρούντα και των τελειοτέρων αγγλικών». Ο Πουλόπουλος δεν αρκέστηκε μόνο στη θερμή υποδοχή των προϊόντων του εντός συνόρων· επεδίωξε την κατάκτηση των αγορών σε Ανατολή, Αίγυπτο, Κύπρο και Βαλκάνια. Έχοντας διευρύνει το αγοραστικό του κοινό, θέλησε το 1894 να προχωρήσει στην επέκταση και στην αναβάθμιση της παραγωγής του. Σε δύο μόλις χρόνια έθεσε σε λειτουργία το εντυπωσιακά μεγάλης κλίμακας εργοστάσιό του, εξαιρετικό για την εποχή του και εξοπλισμένο με άρτιο μηχανολογικό εξοπλισμό, γεγονός που καταγράφηκε στον Τύπο της εποχής: «Ο εισερχόμενος εκπλήσσεται όντως προ του απειραρίθμου και της μεγάλης ποικιλίας των εν αυτώ μηχανημάτων, ατμοκίνητων και μη, απάντων προωρισμένων διά την κατασκευήν πίλων. Εργάτριαι απ’ εδώ, εργάται απ’ εκεί, συμποσούμενοι εις τον αριθμόν 250».
Το 1928 η ομόρρυθμη εταιρεία του μετατράπηκε σε ανώνυμη, υιοθετώντας την επωνυμία «Ηλίας Πουλόπουλος και Υιός Α.Ε. – Το Ελληνικόν Πιλοποιείον», έχοντας πλέον κοντά του και τον γιο του Απόστολο. Για το σήμα της βιομηχανίας του επελέγη ο λαγός, με το δέρμα του οποίου κατασκευάζονταν πολλά από τα καπέλα του – εικονογραφικό θέμα και της πρόσοψης του εργοστασίου. Σημειώνεται δε ότι από το 1915 επεξέτεινε τον επιχειρηματικό του ορίζοντα: συμμετείχε στην Ανώνυμη Εμπορική και Ατμοπλοϊκή Εταιρεία Μεσογείου και Ευξείνου, με πρόεδρο τον εφοπλιστή Αντώνιο Α. Εμπειρίκο. Υπήρξε εξαιρετικά δραστήριος στη συλλογική ζωή του τόπου. Μετείχε στο διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου Βιομηχάνων (1902) και της Εταιρείας Ελληνικών Πρατηρίων (1906), στην ίδρυση του Εξαγωγικού Συνδέσμου (1906) και της Ενώσεως Ελληνικών Σωματείων (1909). Το 1907 διετέλεσε γενικός γραμματέας του νεοσύστατου Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών (ΣΕΒΒ, από το 1946 ως ΣΕΒ), για να αναδειχθεί δεύτερος πρόεδρός του κατά το διάστημα 1908-1910. Στη διάρκεια της δυναμικής και μαχητικής προεδρίας του προώθησε, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία του επονομαζόμενου 8ου υπουργείου Γεωργίας, Βιομηχανίας και Εμπορίου, το οποίο έγινε πράξη το 1911 – το ίδιο έτος μετονομάστηκε σε υπουργείο Εθνικής Οικονομίας. Δραστηριοποιήθηκε και στα κοινά: εξελέγη δημοτικός σύμβουλος Αθηνών (1899), με τον συνδυασμό του Σπύρου Μερκούρη. Και από τη θέση αυτήν προσπάθησε να αναδείξει και να στηρίξει θέματα τεχνικής εκπαίδευσης, ενός πάγιου αιτήματος του βιομηχανικού και βιοτεχνικού κόσμου ήδη από τον 19ο αιώνα· μάλιστα, προκειμένου να πείσει το δημοτικό συμβούλιο να ενισχύσει οικονομικά τέτοιες προσπάθειες, μιας και μόλις είχε εγκρίνει χορηγίες για μουσικούς συλλόγους, είπε: «Εις εμέ, κύριοι, προξενεί μεγαλυτέραν ευχαρίστησιν ο ήχος του πριονίου ή ο ήχος της μπασαβιόλας, καθόσον διά του πριονίου δύναται να ζήση και η μπασαβιόλα!»
Το διασωζόμενο σήμερα τμήμα του Πιλοποιείου Πουλόπουλου, γνωστού εν συντομία «Πιλ-Πουλ» που κάποτε καταλάμβανε ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο στην περιοχή των Πετραλώνων και του Θησείου και υπήρξε επί δεκαετίες ένα τοπόσημο των Αθηνών, ανακηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο, αναγνωρίζοντάς το ως ένα σπουδαίο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής. Σε αυτό σήμερα στεγάζεται το Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» του Δήμου Αθηναίων, ενώ η γέφυρα που περνά μπροστά από το κτήριο (από όπου διέρχεται ο Ηλεκτρικός), έμεινε στην ιστορία ως Γέφυρα Πουλόπουλου, μαζί με την οδό που φέρει το όνομά του.
Κύρια επιτεύγματα
- Δημιούργησε εξ ολοκλήρου τον βιομηχανικό κλάδο της πιλοποιίας στην Ελλάδα
- Ίδρυσε το θρυλικό Πιλοποιείο «Πιλ-Πουλ», τοπόσημο των Αθηνών για δεκαετίες
- Επέκτεινε τις εξαγωγές του σε Ανατολή, Αίγυπτο, Κύπρο και Βαλκάνια
- Διετέλεσε δεύτερος πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών (ΣΕΒΒ, 1908-1910)
- Προώθησε τη δημιουργία του υπουργείου Γεωργίας, Βιομηχανίας και Εμπορίου (1911)
- Το εργοστάσιό του ανακηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο βιομηχανικής αρχιτεκτονικής
